اسید سیتریک خشک که با نام انگلیسی Citric Acid Anhydrous شناخته میشود، یکی از پرمصرف ترین اسیدهای آلی در جهان است که به صورت پودر یا کریستال سفید رنگ، بیبو و با طعم ترش مشخص تولید و عرضه میشود. این ماده با فرمول شیمیایی C₆H₈O₇ یک اسید آلی ضعیف سه پروتونه (Triprotic Acid) است که نقش بسیار مهمی در صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی، شوینده و بهداشتی ایفا میکند. اسید سیتریک به طور طبیعی در بسیاری از میوهها به ویژه مرکبات مانند لیمو، پرتقال و گریپ فروت یافت میشود، اما بیش از ۹۰٪ اسید سیتریک مصرفی جهان به صورت صنعتی و از طریق تخمیر میکروبی تولید میگردد.
خرید اسید سیتریک خشک
اسید سیتریک خشک یا آنهیدروز به صورت عمده توسط شرکت نماشیمیبه فروش می رسد. شما می توانید با کارشناسان این شرکت به عنوان یکی از بزرگترین وارد کنندگان اسید سیتریک خشک و اسید سیتریک آبدار در ایران در تماس باشید و یا جهت استعلام قیمت این ماده به سایت شرکت مراجعه کنید.
تاریخچه اسید سیتریک خشک
تاریخچه اسید سیتریک به قرنها پیش بازمیگردد:
قرن ۸ میلادی
دانشمندان مسلمان برای نخستینبار به خاصیت ترش کنندگی مرکبات پی بردند.
سال 1784
شیمیدان سوئدی «کارل ویلهلم شیله» برای اولین بار موفق به استخراج اسید سیتریک از آب لیمو شد.
قرن ۱۹
اسید سیتریک به صورت محدود و با هزینه بالا از میوهها استخراج میشد و کاربرد صنعتی گستردهای نداشت.
اوایل قرن ۲۰
با کشف قابلیت قارچ Aspergillus niger در تولید اسید سیتریک از قندها، انقلابی در تولید صنعتی این ماده ایجاد شد.
پس از جنگ جهانی دوم
تولید صنعتی اسید سیتریک با روش تخمیری به شدت گسترش یافت و امروزه این روش، روش غالب در جهان است.
امروزه اسید سیتریک یکی از استراتژیک ترین افزودنیهای غذایی (E330) و مواد اولیه شیمیایی در جهان محسوب میشود.
روشهای تولید اسید سیتریک خشک
تولید صنعتی به روش تخمیر (روش اصلی و رایج)
رایج ترین و اقتصادی ترین روش تولید اسید سیتریک، تخمیر میکروبی است.
مراحل اصلی
انتخاب منبع کربن:
ملاس چغندر یا نیشکر
شربت گلوکز
نشاسته هیدرولیز شده
تخمیر توسط قارچ Aspergillus niger:
در شرایط کنترلشده (pH، دما، اکسیژن)
تولید اسید سیتریک در محیط مایع
جداسازی و خالصسازی:
فیلتراسیون زیستی
رسوبدهی (معمولاً با آهک)
اسیدیسازی مجدد و تصفیه
کریستالیزاسیون:
تولید اسید سیتریک آبدار یا خشک
در صورت نیاز، خشکسازی برای تولید اسید سیتریک خشک (Anhydrous)
استخراج طبیعی (غیرصنعتی)
استخراج مستقیم از مرکبات به دلیل:
هزینه بالا
بازده کم
مصرف زیاد منابع امروزه تقریباً منسوخ شده و صرفاً جنبه تاریخی دارد.
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی اسید سیتریک خشک
ویژگی
مقدار / توضیحات
نام انگلیسی
Citric Acid Anhydrous
فرمول شیمیایی
C₆H₈O₇
CAS Number
77-92-9
وزن مولکولی
192.12 g/mol
ظاهر
پودر یا کریستال سفید
بو
بدون بو
طعم
ترش
چگالی
حدود 1.66 g/cm³
نقطه ذوب
حدود 153°C
حلالیت در آب
بسیار محلول
حلالیت در الکل
محلول
pH (محلول 1%)
حدود 2.2
pKa1 / pKa2 / pKa3
3.13 / 4.76 / 6.40
رطوبت
حداکثر 0.5٪
پایداری
پایدار در شرایط خشک
خاصیت شیمیایی مهم
کلات کننده قوی یونهای فلزی
کاربرد اسید سیتریک خشک در صنایع مختلف
صنایع غذایی و نوشیدنی
تنظیمکننده pH
طعمدهنده ترش
نگهدارنده طبیعی
جلوگیری از قهوهای شدن میوهها
افزودنی غذایی با کد E330
صنایع دارویی و مکملها
تنظیم اسیدیته شربتها و قرصها
تولید نمکهای سیترات (سدیم سیترات، پتاسیم سیترات)
افزایش پایداری فرمولاسیون
صنایع شوینده و بهداشتی
نرمکننده آب
افزایش قدرت پاک کنندگی
جایگزین ایمنتر برای فسفاتها
استفاده در جرم گیرها و رسوب زداها
صنایع آرایشی و بهداشتی
تنظیم pH کرمها و شامپوها
پایدار کننده فرمول
سازگار با پوست
صنایع صنعتی و فنی
رسوب زدایی تجهیزات
تمیزکاری خطوط تولید
صنایع فلزی، نساجی و کاغذ
کشاورزی (کلات کننده عناصر غذایی)
تفاوت اسید سیتریک خشک و اسید سیتریک آبدار
ویژگی
اسید سیتریک خشک
اسید سیتریک آبدار
فرمول
C₆H₈O₇
C₆H₈O₇·H₂O
میزان رطوبت
بسیار کم
بالاتر
سرعت انحلال
بیشتر
کمتر
پایداری در رطوبت
حساس تر
پایدار تر
وزن مولکولی
کمتر
بیشتر
کاربرد رایج
صنعتی، شیمیایی
غذایی، عمومی
قیمت نسبی
معمولاً بالاتر
اقتصادیتر
🔹 انتخاب بین این دو نوع کاملاً به نوع کاربرد، شرایط نگهداری و فرمولاسیون نهایی بستگی دارد.
کلوخه شدن اسید سیتریک خشک به چه معناست؟
کلوخه شدن اسید سیتریک خشک به معنای چسبیدن ذرات پودر به یکدیگر و تشکیل تودههای سفت است که باعث از بین رفتن حالت روان و یکنواخت آن میشود؛ این پدیده معمولاً به دلیل جذب رطوبت هوا (خاصیت هیدروسکوپیک اسید سیتریک)، شرایط نامناسب نگهداری مانند انبار مرطوب یا بسته بندی غیر استاندارد، فشار مکانیکی و نوسانات دما رخ میدهد. کلوخه شدن لزوماً نشانه فساد یا کاهش خلوص شیمیایی نیست، اما کیفیت فیزیکی ماده و سهولت حل شدن و مصرف آن را کاهش میدهد. برای پیشگیری از این مشکل، اسید سیتریک باید در محیطی خشک و خنک، با بسته بندی ضد رطوبت و درب کاملاً بسته و بدون انبارش طولانی مدت نگهداری شود.
برندهای شناخته شده اسید سیتریک خشک در ایران
اسید سیتریک خشک TTCA
TTCA یک تولید کننده / برند شناخته شدهٔ چینی (TTCA Co., Ltd.) است که حجم تولید بالا و صادرات گستردهای در بازار جهانی اسید سیتریک دارد. محصولات TTCA شامل اسید سیتریک آبدار و خشک با گریدهای مختلف (FCC, USP, BP و…) است و در بازار B2B بهعنوان یکی از نامهای شناختهشده عرضه میشود. این برند توسط شرکت نماشیمی وارد ایران شده و به صورت عمده به فروش می رسد.
اسید سیتریک خشک Ensign
این برند چینی نیز که مربوط به شرکت شاندونگ بوده، در ایران وارد شده و به فروش می رسد. نسبت به برند ttca کم طرفدار تر اما هم قیمت این برند می باشد. و در دو نوع خشک و آبدار به فروش می رسد.
اسید سیتریک خشک جوین
این برند در ایران تولید شده و از کیفیت مناسبی نیز برخوردار می باشد و در سه گرید خشک، آبدار و فاین در بازار ایران به فروش می رسد.
نکات ایمنی و MSDS اسید سیتریک خشک
طبق برگههای اطلاعات ایمنی (MSDS/SDS) و دادههای سازمانی
خطرات فیزیکی/شیمیایی
غیر قابل انفجار؛ ولی پودر غبار آتش (غبار تنفسی) ممکن است باعث تحریک دستگاه تنفسی شود.
اثرات بر سلامت:
تماس با چشم: ایجاد تحریک جدی چشم (H319).
تماس با پوست: معمولاً تحریککنندهٔ خفیف تا متوسط؛ شستشوی فوری توصیه میشود.
استنشاق: ممکن است باعث تحریک تنفسی (H335) شود.
بلع: کمسمی اما مصرف مقادیر زیاد موجب اختلال گوارشی میشود.
اقدامات نخستین
تماس با چشم: شستشو با آب چند دقیقه؛ در صورت ادامهٔ علایم به پزشک مراجعه شود.
تماس با پوست: آب و صابون؛ در صورت علایم مراجعه کنید.
استنشاق: به هوای تازه منتقل و در صورت دشواری تنفسی کمک پزشکی بخواهید.
حمل و نگهداری
دور از رطوبت نگهداری شود؛ بسته بندی سربسته و در مکانی خنک و خشک. از تولید گرد و غبار جلوگیری کنید.
طبقهبندی (GHS)
اغلب باعث تحریک چشم و شاید تحریک تنفسی شناخته میشود؛ برچسبهای احتیاطی (P280، P305+P351+P338 و غیره) توصیه میشوند.
اسید سیتریک خشک از کجا بخریم؟
در ایران چندین وارد کننده و فروشندهٔ معتبر وجود دارند. یکی از فروشگاهها و توزیعکنندگان شناخته شدهٔ ایرانی در این حوزه شرکت نماشیمی تجارت است؛ سایت و کانالهای رسمیِ این شرکت محصولات از جمله اسید سیتریک (خشک و آبدار) را عرضه میکنند و میتوانید برای استعلام قیمت و خرید به وب سایت و صفحههای رسمی آن مراجعه کنید. همچنین شماره تماس و راههای ارتباطی در سایت موجود است. در صفحهٔ فروشگاه نماشیمی میتوانید مشخصات و قیمت بستهبندیها را ببینید و با کارشناسان فروش تماس بگیرید.
نتیجه گیری
اسید سیتریک خشک مادهای همه کاره، کم خطر نسبتاً و با استفادههای فراوان در صنایع غذایی، دارویی، شوینده و صنعتی است. انتخاب بین خشک و آبدار باید براساس نیاز فرمولاسیون، حساسیت به رطوبت و مشخصات فرآیندی انجام شود. برای مصارف صنعتی و خرید عمده، بررسی گرید، COA و SDS و انتخاب تأمینکنندهٔ معتبر (داخلی یا بینالمللی) ضروری است.
سوالات متداول
آیا اسید سیتریک خشک برای مصارف غذایی ایمن است؟
بله، در صورت تهیه از گرید خوراکی (Food/FCC/USP) و رعایت دوزهای مجاز استفاده، ایمن است. همیشه COA و مجوزها را چک کنید.
تفاوت قیمت بین خشک و آبدار چیست؟
معمولا خشک نسبت به آبدار در برخی گریدها اختلاف قیمت دارد (بهخاطر فرآیند خشکسازی و مشخصات رطوبتی).
آیا اسید سیتریک باعث خوردگی میشود؟
اسید سیتریک اسیدی است و در حضور فلزات و غلظت بالا میتواند اثرات خوردگی داشته باشد؛ در برخی کاربردها از آن بهعنوان عامل پاک کننده استفاده میشود ولی باید با مواد مناسب سازگار شود.
چگونه اسید سیتریک خشک را نگهداری کنم؟
در بسته بندی مهر و موم شده، دور از رطوبت و در جعبه / مخزن خشک و خنک نگهداری کنید تا گلوله شدن (caking) و جذب رطوبت کاهش یابد.
آیا میتوانم از اسید سیتریک صنعتی در غذا استفاده کنم؟
خیر، فقط گرید خوراکی (Food/FCC/USP) برای مصارف غذایی مناسب است؛ گرید صنعتی ممکن است آلاینده یا ناخالصیهایی داشته باشد که برای مصرف خوراکی مناسب نیستند. مطمئن شوید COA مربوط به گرید خوراکی را دریافت کنید.
شیما نوری –
مثل همیشه با کیفیت و خوش قیمت
کاظمی نژاد –
چرا چند روزه فروش ندارید؟
من به سیتریک احتیاج دارم
Store manager پشتیبانی سایت –
با سلام
شرکت نماشیمی جزو معدود شرکت هایی است که حتی در شرکت بازار نوسانی باز هم پاسخگوی مشتریان عزیز می باشد.